-De Jezuïeten -Robert Lemm

Jezuïeten -LemmDe Jezuïeten.
Hun opkomst en hun ondergang

Auteur:Robert lemm
Boekvorm: paperback, geïllustreerd
Pagina’s: 280
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: 2014
ISBN: 978.90.5911.139.4

 

Bespreking:Het Katholicisme kent diverse kloosterorden. De Sociëteit van Jezus, beter bekend als de Jezuïeten, is daar één van. Deze orde werd in 1534 gesticht door Ignatius de Loyola en haar belangrijkste doelstellingen waren kuisheid, armoede en gehoorzaamheid. Hoewel de orde veel leden is kwijtgeraakt in de loop der eeuwen, bestaat ze nog steeds. Auteur Robert Lemm wijdde een boek aan de geschiedenis van deze mannenorde, getiteld “De Jezuïeten. Hun opkomst en ondergang.” dat onlangs een herdruk beleefde.

Robert Lemm is een overtuigd, maar ook een kritisch aanhanger van het Rooms Katholieke geloof. Toch is de reden voor het schijven van dit boek filosofisch van aard. Al sinds mensenheugenis dromen we van een ideale staat. Vele filosofen schreven er over, doch de Jezuïeten creëerden die staat ook daadwerkelijk en noemden die Paracuaria. Ze was gelegen in Zuid-Amerika, een eind weg van hun bakermat Spanje. Maar reizen was voor de Jezuïeten geen probleem. Ze vonden het niet nodig om zich terug te trekken in de kloosters. Liever trokken ze de wereld in om mensen te bekeren. Hun reizen brachten hen van Ierland en Schotland tot aan Japan en China. Overal verdiepten de monniken zich eerst in de lokale godsdienst en cultuur alvorens men overging tot kerstening.

Het grootste gedeelte van het boek gaat over de ontstaansgeschiedenis en de opbouw van de orde. Uit het boek komt een beeld naar voren van een orde gebaseerd op militaire discipline. Aan het hoofd stond ook een generaal. Grondslag vormde de Geestelijke Oefeningen, opgesteld door Ignatius de Loyola met de bedoeling de mens te onthechten van de wereld en Gods wil te vinden. Dagelijkse meditatie en gewetensonderzoek droegen bij tot het richten op eeuwige heil. Iedere taak, ook simpele aardse handelingen, werd gedaan tot meerdere glorie van God. Maar het boek “De Jezuïeten”geeft vooral een beeld van de relatie tussen de monniksorde en staat.

De monniken maakten snel vrienden, er ontstond immers handel en welvaart waar hun nederzettingen waren, maar ze maakten even zo snel ook vijanden. De Protestanten waren in hun ogen vijanden die te vuur en te zwaard moesten worden bestreden. Bovendien ging zich steeds meer met de politiek bemoeien, de orde werd te machtig. Volgens de Jezuïeten was het niet nodig om godsdienstige zaken en staatszaken van elkaar te scheiden. Dat riep wrevel op bij de koningen en hun oproep om de orde aan banden te leggen werd luider. Maar liever nog zag men de orde verdwijnen. In 1773 kon Paus Clemens XIV de Jezuïeten niet langer meer de hand boven het hoofd houden. Onder druk van enkele vorsten werd hij gedwongen de orde op te heffen. Doch in 1814 werd de orde dankzij Paus Pius VII echter weer in ere hersteld. Door die eerdere ervaringen werd de orde aanzienlijk conservatiever. Begin jaren ’70 beseften de Jezuïeten dat om te kunnen overleven, dat het roer drastisch omgegooid moest worden. De aandacht ging sindsdien meer uit naar armoedebestrijding en de orde sloeg een meer linkse weg in.

Ignatius was oorspronkelijk een Spaanse edelman, een ridder die ten strijde trok tegen de Franse belegering van het Spaanse Pamplona. Lemm is in wezen ook een ridder, hij staat op de barricade voor het behoud van het geloof. Alleen duelleert hij met woorden. Hij is een verteller, zijn eigen mening laat hij zo nu en dan ook doorschemeren. Dat geeft zijn verhaal kleur en daardoor wordt het levend. Het christendom biedt immers mooie dingen, maar leidde ook vaak tot grote twisten. Lemm is een meer filosofisch ingestelde auteur die het geloof wil doorgronden. Hij is voortdurend op zoek naar diepgang en wil dat overbrengen op zijn lezers. In “De Jezuïeten”is dat niet anders. Lemm besteedt aandacht aan de positieve kanten, maar richt zijn blik ook op de negatieve aspecten van deze ‘Maatschappij van Jezus’, zoals de auteur deze orde noemt in zijn boek. Niet helemaal ten onrechte, want qua structuur en haar politieke bemoeizucht was deze orde veel meer maatschappelijk georiënteerd dan andere religieuze ordes. De Jezuïeten schuwden ook niet de fysieke strijd om hun geloofsleer te verkondigen in tegenstelling tot wat men zou verwachten van een geestelijke orde. Aangezien de Jezuïeten graag onder de mensen vertoefden, deden ze ook veel goed werk voor de maatschappij. Enkele gebieden, waarop ze actief waren, was het stimuleren van onderwijs en de afschaffing van de slavernij. Wanneer het gaat om de christelijke leer te verspreiden, lijken alle middelen geoorloofd. De ene richting bewandelt de humane weg en wint zieltjes door middel van bidden en zorg voor de zieken en armen. De andere richting zoekt het in gewelddadige middelen als bijvoorbeeld de Inquisitie om het ‘ware’ geloof op te leggen. Bij beiden lijken de intenties goed bedoeld, maar voor beide richtingen geldt dat het christendom nog steeds aan belangstelling inboet. Hoe dan ook “De Jezuïeten” is een interessant boek om meer inzicht te krijgen in deze invloedrijke orde en hun en hun betekenis voor Kerk en Staat.

 

 Beoordeling: X X X X Zeer goed

 

%d bloggers liken dit: