-Katharen en de val van Montségur – Bram Moerland

Katharen en de val van Montségur

Auteur: Bram Moerland
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 210
Uitgever: Synthese
Uitgebracht: april 2011
ISBN: 978.90.6271.820.7



Bespreking:“In het huis van Mijn Vader bevinden zich vele vertrekken”, sprak Jezus tijdens zijn laatste gesprek met zijn discipelen (Joh.14.2) en dat is waar. Het christendom kent vele stromingen, een aantal van deze stromingen zijn nog heden ten dage terug te vinden in onze maatschappij. Andere stromingen werden beschouwd als ketters en zijn door de Katholieke Kerk vreselijk vervolgd, zoals de Katharen. Over de Katharen bestaan veel misverstanden, de filosoof Bram Moerland probeert ze op te lossen in zijn boek “Katharen en de val van Montségur” uitgegeven bij Synthese.

Van grote betekenis voor het begrijpen van de Kathaarse leer zijn zonder enige twijfel de vondsten van Nag Hammadi in 1945 geweest. Bij bestudering van deze rollen bleek dat er een grote verwantschap bestaat tussen de Katharen en de Gnostiek. Daarom begint de auteur zijn boek met uitleg van deze spirituele traditie, want de Gnostiek is geen geloof, zo stelt Moerland in zijn boek. Bij de Gnostiek draait het om het innerlijke weten van de Liefde, want in elke mens schuilt een goddelijke vonk. Maar de mens loopt de kans zichzelf te vergeten, men kan daaruit verlost worden door zich bewust te worden van zijn ware aard. De Gnostici geloofden dan ook niet in de verzoeningsleer van de Katholieke Kerk, een leer die inhield dat Jezus als de Christus door zijn lijden de erfzonde van de mensen weggenomen had. De Gnostici zagen het lijden als gevolg van het Kwaad dat heerst. Dat Kwaad werd vertegenwoordigd door Jahwe, de God van de wrake, terwijl Jezus juist over de God van de Liefde predikte. De Katholieke Kerk bleef echter deze dualiteit verwerpen. Conflicten tussen de Gnostici en de Katholieke Kerk konden dan ook niet uitblijven, vooral omdat de Gnostici op meerdere punten afweken van de Kerk. Zo mochten vrouwen ook leidende posities binnen de gemeenschap innemen en was bij hen geweldloze naastenliefde een belangrijk aspect. Deze facetten golden ook voor de Katharen en daardoor was hun vervolging in wezen een voortzetting van de oude vijandschap van de Katholieke Kerk tegen de Gnostici. Van naastenliefde was bij de Kerk van Rome tijdens de vervolging geen sprake, Augustinus stelde zelfs dat geweld tegen andersdenkenden de wil van God was.

Aan de hand van de geschiedenis van de wrede vervolgingen en de meningen hierover van de kerkvaders als Irenaeus en Augustinus en latere hervormers als Luther en Calvijn vertelt Moerland over het lot van de Katharen. Dan blijkt duidelijk dat de Katholieke Kerk probeerde door middel van het inboezemen van angst haar macht te behouden. Macht, die niet alleen beperkt bleef tot het geloof, door verbintenissen met leiders als Constantijn wilde de Kerk haar macht ook op het wereldlijke toneel handhaven. Predikers als Bernardus van Clairvaux en Dominicus Guzmán, de stichter van orde der dominicanen werden ingezet, maar zij slaagden er evenmin in om de “ketters”te bekeren. Iedere keer weer wisten de Katharen hun angsten te overwinnen en bleven ze zich tegen de Kerk van Rome keren. Opvallend was dat Ierland verschoond bleef van deze wreedheden. Ierland had nooit onder invloed gestaan van de Roomse Kerk, omdat het land in aanraking was gekomen met monniken uit Egypte, die verhaalden over het christendom, maar die geheel buiten de Katholieke Kerk stonden. Frankrijk daarentegen ging gebukt onder grote wreedheden, daarvan getuigden het bloedbad bij Béziers en het beleg van Montségur.

Bram Moerland heeft met “Katharen en de val van Montségur” een leerzaam boek geschreven dat zonder veel omslag inzicht biedt in de ontwikkeling van een ketterse stroming als de Katharen en haar trieste einde. Tevens laat het boek zien hoe angst eigenlijk eerder de Katholieke Kerk in zijn greep hield dan de afvalligen. Door de aandacht, die ook besteed is aan de cultureel-historische achtergrond is“Katharen en de val van Montségur” niet alleen interessant voor lezers met belangstelling voor de Katharen, maar is het boek ook voor lezers, die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van Zuid-Frankrijk zeker boeiend.

Beoordeling: X X X X  Zeer goed.


Advertenties
%d bloggers liken dit: