-Het Boek van de Thee -Kakuzo Okakura

Boek vd theeHet Boek van de Thee

Auteur: Kakuzo Okakura
Vertaling: Hans Dütting
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 103
Uitgever: Aspekt
Uitgebracht: september 2012
ISBN:978.94.6153.236.7

Bespreking:In Japan leefde een kunstcriticus, die grote invloed zou hebben op de moderne Japanse kunst. Zijn naam was Kakuzo Okakura, pseudoniem Okakura Tenshin en hij leefde van 1863 tot 1913. Hij was de zoon van een voormalige samoerai-krijger, die zijdehandelaar was geworden. Okakura ontving eerst les van een Amerikaanse missionaris, maar op 8-jarige leeftijd werd hij naar een Boeddhistische tempel gebracht, waar hij onderricht werd in de traditionele Japanse cultuur van rituelen en ceremonies als die van de thee. Op latere leeftijd schreef Okakura Het Boek van de Thee dat verscheen in 1906. Diverse grote geesten uit die tijd als T.S.Eliot, Ezra Pound, Heidegger en Rabindranath Tagore lazen dit boek en thans is er ook een Nederlandse versie van de hand van Hans Dütting en uitgegeven bij Aspekt. Niet echt een opmerkelijke keus voor de vertaler, aangezien Dütting naast zijn werkzaamheden bij onder meer het Letterkundig Museum en Documentatie Cantrum in Den Haag, ook les in Japanse gevechtskunst gaf tot aan zijn pensioen. Thans is hij hoofdzakelijk bezig als vertaler en schrijver en verschenen er van zijn hand diverse biografieën, onder meer over Harry Mulisch.

“De hemel van de moderne mensheid is inderdaad bij de gigantenstrijd om rijkdom en macht in stukken uiteen gevallen. De wereld zoekt tastend in het duister van egoïsme en vulgariteit. Kennis wordt gekocht met een slecht geweten, liefdadigheid wordt uitgeoefend, omdat het nuttig is.” Deze wijze woorden schreef Okakura. Hoewel de oorspronkelijke tekst dateert van 1906, is zijn geschrift ook  vandaag nog steeds actueel. De techniek en in het bijzonder de digitale ontwikkelingen volgen elkaar razendsnel op en die vooruitgang leidt ertoe dat de meeste mensen niet meer aan zichzelf toekomen. Laat staan dat ze op zoek zijn naar de zin des levens. “Geheel en al in beslag genomen door zijn techniek stijgt iemand uit de nieuwe tijd zelden boven zichzelf uit,”waarschuwt Okakura meer dan honderd jaar geleden en hoe zeer geldt dat ook voor onze tijd. Daarom is het zeker niet slecht om zo nu en dan eens terug te kijken naar wat de oude meesters ons te vertellen hebben, zoals de theemeesters, die over veel wijsheid beschikten.

De ceremonie van de thee is één van de belangrijkste culture aspecten van Japan, hoewel de ceremonie van oorsprong uit China kwam. Het verrassende van deze ceremonie is dat het niet zomaar een ritueel betreft, maar veeleer een levenskunst omvat.  Er waren vele theemeesters, maar het was Sen no Rikyu (1522-1591), die de regels en de ceremonie tot een ware kunst verhief.  Eigenlijk streefden de theemeesters er naar om zelf kunst te zijn. Ze waren daarom van veel grotere betekenis dan alleen voor het onderricht van de ceremonie van de thee. De theemeesters leverden een grote bijdrage aan de kunst en hadden grote invloed op de architectuur. Ze gaven vorm aan de tuinen en hebben ons geleerd hoe naar de bloemen te kijken met diepe religieuze eerbied. De meesters hebben ook hun stempel gedrukt op het aardewerk, schilder- en lakkunst.

In dit “Boek van de Thee” gaat Okakura in op de spirituele ontwikkeling van Japan en hoe de theeceremonie ontwikkelde uit een samensmelting van het Boeddhisme, Taoïsme en Shintoïsme, de oorspronkelijke religie van Japan, die gebaseerd was op voorouderverering en verering voor de natuurgeesten. De traditionele theeceremonie maakt deel uit van een meditatietechniek, die met name gebruikt wordt door de Zen-boeddhisten en daarom is zij gebonden aan zeer strikte voorschriften. Ook de plaats, waar de ceremonie wordt gehouden, de theekamer, moet voldoen aan regels om zo op optimale wijze de doorstroming van energie te bevorderen. De eenvoud en zuiverheid van het theehuis waren  dan ook in navolging van het Zenklooster. Over het Taoïsme schreef Okakura: “ Het taoïsme aanvaardt de wereld, zoals die is en probeert, dit in tegenstelling tot het confucianisme en boeddhisme, schoonheid in onze wereld van smart en zorgen te vinden.” En even verderop vervolgde hij: “Wie zich tot een meester in de kunst van het leven had gemaakt, was bij de taoïsten de Echte Mens.”

Ondanks dat de traditie zo veel mogelijk in ere werd gehouden en werd doorgegeven, ging Japan toch steeds meer de materialistische wereldvisie omarmen en uiteindelijk won het Westen aan invloed. De ware betekenis van de theeceremonie verdween en maakte plaats voor een ceremonie van verbroedering. Dat deed Okakura verdriet,  al verraste deze ontwikkeling hem niet helemaal. Hij schreef: “Aanpassing is Kunst. De kunst van het leven bestaat uit een voortdurend aanpassen aan onze omgeving. ” Immers, de ceremonie van de thee en in wezen de grondslag van het Zenboeddhisme leert dat alle dingen kortstondig zijn en dat alles op een bepaald moment weer verdwijnt. Slechts het heden en de vergankelijkheid staan centraal. Toch zijn we ons daarvan weinig bewust. Ook in deze moderne tijd vergeert de mens steeds groter wordende rijkdom en daarbij blijft hij als een blinde zoeken naar het ware geluk dat eigenlijk zo dichtbij ligt. Dat toont dit kleine prachtige “Boek van de Thee”. Het laat zien waarom het draait in het leven:respect voor datgene dat deel uitmaakt van onze belevingswereld. Het kleinste element kan ons de schoonheid van zichzelf laten ontdekken, als wij ons er voor open stellen, waardoor ons leven vollediger wordt en daarmee ook rijker. Of zoals Okakura  schreef: “De theemeesters leerden de mensen de schoonheid van de nederigheid.”  Het wordt tijd dat we de lessen van de oude meesters weer ter harte gaan nemen. Het lezen van “Het Boek van de Thee”kan hiervoor een goed begin zijn.

Beoordeling: X X X X Zeer goed

%d bloggers liken dit: