– Zwarte zon – Paul Claes

Zwarte zonZwarte zon
Code van de hermetische poëzie

Auteur: Paul Claes
Boekvorm: paperback
Pagina’s: 264
Uitgever: Vantilt
Uitgebracht: mei 2013
ISBN: 978.94.6004.110.5

 

Bespreking: De Franse dichter en criticus Stéphane Mallarmé (1842-1898) schreef ooit: “Een object noemen is driekwart wegnemen van het plezier het gaandeweg te raden: het suggeren, dat is de droom.” Daarom maken veel poëten gebruik van symbolische taal in hun werk. Het gebruik van symboliek in de poëzie is al heel oud, het dateert al vanaf de Griekse Oudheid en komt opnieuw sterk terug in de Middeleeuwen bij het Scandinavische volk de Skalden en natuurlijk ook bij de troubadours. Een nieuw toppunt werd bereikt tijdens het maniërisme van de 16de en 17de eeuw en in de 19de eeuw kwam het “diepzinnig denken” tot grote bloei. Het symbolisme ontstond, waarbij de kunstenaars, als dichters boven de werkelijke wereld probeerde uit te stijgen.

Gedichten zijn vaak opgebouwd uit meerdere codes, zo schrijft Paul Claes in zijn nieuwste boek “Zwarte zon”, een uitgave van uitgeverij Vantilt. Zo geeft hij aan dat er sprake is van een tijdscode en ook van een taalcode, om maar enkelen codes te noemen. Maar is het wel de bedoeling dat we die symbolische taal, waarin de gedichten geschreven zijn, kunnen lezen? Daarover zijn de meningen verdeeld. Paul Claes schaart zich achter degenen, die vinden dat het noodzakelijk is om de codering te ontcijferen om de poëzie beter te kunnen begrijpen en daardoor er meer van te kunnen genieten. De reden, waarom hij het boek “Zwarte zon” schreef, waarin hij diverse codes uitlegt.

Paul Claes studeerde klassieke, Nederlandse en Engelse letteren en communicatiewetenschappen. Hij promoveerde op een proefschrift over antieke elementen in het werk van Hugo Claus. In deze studie “Zwarte zon” behandelt Claes de hermetische poëzie. In de oudheid ging men er vanuit dat de goden berichten aan de mensen gaven via de god Hermes, die vertaald dienden te worden alvorens men de betekenis van deze boodschappen begreep. De dichtkunst nam die coderingen over en nog steeds grijpen dichters terug op de oude patronen. Natuurlijk, niet alle gedichten zijn versleuteld. Er zijn ook gedichten, waarin de dichter slechts zijn levenservaringen tracht te verwoorden zonder een diepere betekenis erin te verwerken. Diegenen, die de coderingen wel toepassen, noemt Claes in zijn boek de “duistere dichters”. Hij onderscheidt deze categorie twee soorten: de bevlogen dichters en de geleerde dichters. Tot de eerste groep beschouwt hij de dichters, die geïnspireerd worden door een Muze en die schrijven vanuit hun onderbewuste. Het mysterie overstijgt hen, stelt Claes, maar bevatten doen deze dichters het niet. Dichters, die behoren tot de andere groep zijn volgens Claes wel bekend met het mysterie en zij schrijven voor mede-ingewijden. Zij gebruiken allerlei zinspelingen, ervan uitgaand dat hun lezers hun boodschap tijdens het lezen ontdekken.

Paul Claes geeft eerst uitgebreide beschrijvingen van deze codes, alvorens hij een twaalftal dichters onder wie Mallarmé, Rilke, van de Woestijne en Claus individueel beschrijft. Hij bespreekt onder meer de verschillende typen allegorieën, maar ook wijdt hij uit over het ingewikkeld taalgebruik, waarin allerlei stijlfiguren als hyperbaton en hypallage de revu passeren. Het boek “Zwarte zon” is daarmee een zeer interessant, maar tegelijk ook een technisch boek geworden. Claes is duidelijk een zeer erudiet man en hij hanteert desondanks een heldere schrijfstijl. Voor taalkundigen en dichters, die meer diepgang in hun werk trachten aan te brengen, evenals geïnteresseerden naar de diepere betekenis van de duistere of beter gezegd esoterische poëzie, bevat “Zwarte zon” een ware rijkdom aan informatie. Maar of de doorsnee liefhebbers van deze poëzie het geduld kunnen opbrengen om dit boek te lezen, zodat ze de gedichten te kunnen analyseren, valt te betwijfelen. De kans is groot dat de meeste lezers er eerder voor zullen kiezen om de poëzie simpelweg te ondergaan en het vervolgens te interpreteren naar hun eigen inzichten. Dat zou zonde zijn, want niet alleen is “Zwarte zon” linguïstisch gezien leerzaam, het boek biedt de lezers ook nog eens een nieuwe dimensie om de gedichten meer te kunnen waarderen. Poëzie is immers de balsem voor de ziel en men kan de ziel het best voeden als men weet, waarmee de ziel wordt gevoed.

Beoordeling: X X X X  Zeer goed

%d bloggers liken dit: