-Eene zachte aanraking van zijn zieleleven- Peter Nissen

Eene zachte aanraking van zijn zieleleven
Over “ware” en”valse” mystiek rond 1900

 

Auteur: Peter Nissen
Boekvorm:
Paperback
Pagina’s:
46
Uitgever:
Vantilt
Uitgebracht: 2008
ISBN:
978 94 6004 004 7

 

 

Bespreking: “Eene zachte aanraking van zijn zieleleven, die hij gewaar werd, van een van buiten hem komende wil, die zich voor de zijne in de plaats stelde.” Zo verwoorde Joris-Karl Huysmans (1848-1907) zijn terugkeer tot het katholicisme in zijn boek En Route. In de prachtige bespiegeling “Eene aanraking van zijn zieleleven” analyseert Peter Nissen, hoogleraar Culturele geschiedenis van het christendom, deze bekering van Huysmans.

De 19de eeuw was een roerige tijd voor wat betreft het religieus besef. Door de industriële revolutie, die weliswaar in de voorafgaande eeuw was begonnen, maar nog behoorlijk doorwerkte in de 19de eeuw gingen de mensen meer materialistisch denken. Met de evolutieleer van Charles Darwin veranderde de opstelling tegenover religie nog meer. Voor velen had het kerkelijke christendom af gedaan. Echter kunstenaars en intellectuelen zochten naar een nieuwe mystiek en ze vonden die onder andere bij de middeleeuwse mystici als Hadewijch en Ruusbroec. In sommige gevallen leidde deze zoektocht naar de nieuwe mystiek tot bekering tot het katholicisme. Oscar Wilde is hier een voorbeeld van. In andere gevallen ging het om een terugkeer tot het oude geloof, zoals in het geval van Joris-Karl Huysmans, de Franse schrijver van Nederlandse afkomst.

In “Eene zachte aanraking van zijn zieleleven” schetst Peter Nissen deze hernieuwde belangstelling voor religie en mystiek van de kunstenaars aan de hand van Joris-Karl Huysmans. Deze auteur, bekend van boeken als A Rebours en En Route, besloot tijdens zijn zoektocht weer terug te keren tot het katholicisme. Een bekering, die vertwijfeling opriep bij zijn tijdgenoten. Daardoor ontspon zich de discussie tussen “ware”en “valse “ mystiek. De kunstenaars en schrijvers geloofden in de echtheid van de ervaring en zij stelden dat die echtheid terug te vinden moest zijn in het werk van de schrijver. Deze opvatting laat Nissen in zijn boek onder meer vertolken door de schrijver en Huysmans tijdgenoot Lodewijk van Deyssel. Voor hem was het doorleven van de mystiek van groot belang en die doorleving miste hij in het boek En Route, waarin Huysmans over zijn eigen bekering schreef. De Kerk daarentegen beschouwde de christelijke mystiek als de enige “ware”mystiek, andere mystiek was in haar optiek als “vals” te beschouwen. Daarmee verschafte de Kerk zichzelf een monopoliepositie.

Interessant aan “Eene zachte aanraking van zijn zieleleven” van Peter Nissen is dat hij de discussie van destijds doorvoert naar de huidige tijd. Anno 2000 neemt de ontkerkelijking opnieuw toe en zoekt de mens wederom naar de mystieke ervaring buiten de Kerk. “Eene zachte aanraking van zijn zieleleven”is een intrigerende beschouwing, die door Nissen op voortreffelijke, maar kernachtige wijze is beschreven in een klein aantal pagina’s. Dat is ook het enige puntje van kritiek, het boek is jammer genoeg te snel uit.

Beoordeling: X X X X X  Uitstekend.

Advertenties
%d bloggers liken dit: